Πώς ένας ΠΑΟΚ που δίνει περισσότερες νίκες από κάθε άλλο στην Super League εξακολουθεί να…

Παρακολουθήστε τον ΠΑΟΚ αυτές τις τρεις ισοπαλίες στο Τουμπά σαν κάποιος που κοιτάζει έναν πλοίαρχο να γυρίζει τιμόνι αριστερά-γύρω-γύρω μέσα στη θύελλα, ενώ όλοι οι άλλοι βλέπουν ότι η βάρκα σέρνεται σιγά σιγά προς τον βράχο: εκείνοι έχουν παικτες στους οποίους δίνεις μια μπάλα και ξέρεις ότι κάτι σπουδαίο *θα* βγει, αλλά μόνο όταν εκείνοι αποφασίσουν πως αυτό το "κάτι" πρέπει να βγει αύριο το πρωί στις δέκα — όχι σήμερα στις τρεις. Το θέμα δεν είναι ότι λείπει ο xG (που λένε, λοιπόν, ας τον δούνε σαν έναν τζίρο αέρα, όχι σαν κλειδί ελέγχου), ούτε ότι η ομάδα δεν προσπαθεί υλικά. Αυτό το κινητό τους *σύστημα τέρματος εκτός περιοχής* που αντιλαμβάνεσαι στις νίκες είναι σαν έναν γκρουπ φίλων που κουβαλάνε τους ίδιους φορητούς μεγαφώνους στα πάρτι: κάθε τόσο κάποιος αγοράζει μια μπίρα, την ρίχνει στον αέρα και φωνάζει "τζούντο!", μα γρήγορα καταλαβαίνεις ότι αυτό δεν γίνεται από σχέδιο, αλλά επειδή κάποιος κάποτε είπε "ας το δοκιμάσουμε". Κοιτάξτε τώρα τις μεταβάσεις τους σαν οργανισμό: όταν χάνουν την μπάλα, αντί να μπαίνει ένα press υψηλό και οργανωμένο (που σημαίνει περισσότερες προσπάθειες σουτ εντός περιοχής αμέσως μετά), αυτοί κάνουν *αντίστροφη συναρμολόγηση*. ΟΤΑΝ ο αντίπαλος αποκτά κατοχή, οι τρεις κατασκευαστές βρίσκονται στις περισσότερες φορές πάνω από τη μισή περιοχή του ΠΑΟΚ — όχι για να πιέσουν τον αντίπαλο πάνω στην δική του μεγάλη περιοχή, αλλά γιατί εκείνοι έχουν μάθει ότι η μπάλα σπρώχνεται εμπρός και *κάπου εκεί* κάτι συμβαίνει. Αυτό δημιουργεί έναν τεράστιο κενό στη μεσαία γραμμή όπου η μπάλα μένει σαν σφαίρα σε ένα γυάλινο μπουκάλι: μπορεί να κουνηθεί μόνο όταν κάποιος αποφασίσει πως πρέπει. Και τότε — μόνο τότε — γίνεται ένας ατομικός ελιγμός. Και για τις δυνατές/αδύνατες ζώνες: η αριστερή πλευρά τους (ίσως εκεί που έπαιζε κάποτε ο Λάμπρου ή ο Σβιλάνοβιτς) έχει γίνει ταχυδρομικό κέντρο — η μπάλα πάει εκεί επειδή εκεί βρίσκεται ο πιο τεχνικός τους παίκτης, αλλά εκεί *δεν τρέχει κανείς μετά*. Η δεξιά πλευρά είναι ακόμα χειρότερη: όταν η μπάλα πάει εκεί, η ομάδα δεν έχει ιδέα τι να κάνει εκτός από έναν άδειο χώρο στον οποίο κάποιος στέλνει μια κεντρική πάσα που τελικά μένει στους αντίπαλους αποστόλους. Το ερώτημα δεν είναι γιατί δεν κερδίζουν — είναι *πώς* έχουν φτάσει να μην μπορούν να κάνουν τίποτα άλλο παρά μια σειρά ατελείωτων σπρώξιμο χωρίς κίνηση. Γιατί όταν ο αντίπαλος ξέρει ότι εκείνοι δεν θα πιέσουν αποτελεσματικά εκτός των δεκαεξάρικων, τότε κλείνουν ολόκληρο το κέντρο σαν θηλιά: τρεις κατασκευαστές μόλις κι οι τρείς πάνω από τη μισή περιοχή σημαίνει ότι δεν υπάρχει εκείνος ο βιασμός προς τη δεύτερη γραμμή που κάνει έναν αγώνα αδιάφορο. Αντίθετα, γίνεται μια σειρά από μικροϊστορίες: κάποιος τρέχει πίσω από την μπάλα, κάποιος άλλος στέκεται σα στοιχειωμένος, κάποιος τρίτος κλωτσάει μακριά επειδή έτσι του έκαναν training. Και οι αριθμοί πάνε μαζί τους: στους τρεις τελευταίους αγώνες, εκείνοι έκαναν μόλις 8 προσπάθειες εκτός περιοχής έναντι 12.4 κανονικά επειδή δεν υπήρξε ποτέ εκείνος ο βιασμός προς το κέντρο. Όταν λείπει η κίνηση μέσα στη μεγάλη περιοχή, η μπάλα γίνεται ένα αντικείμενο που κυκλοφορεί από χέρι σε χέρι σαν του υπνάκος - σίγουρα ωραίο θέαμα, αλλά κανείς δεν σκοράρει.

τι θα πει αυτό πάλι που γράφετε τώρα σαν να παίζει η ομάδα στους υπολογιστές του Γκούγκελ; τρεις ισοπαλίες στο Τουμπά και βγάζετε το συμπέρασμα πως ο ΠΑΟΚ είναι ομάδα αυτοτύφλου; εσείς απο εκείνους που θυμάστε πως στις παλαιότερες εποχές μια ομάδα έφτανε κι έκανε πέντε συνεχόμενες νίκες μέσα στη χρονιά χωρίς καμία απορία; όμως φταίνε αυτοί οι μέσοι σας, λέτε, που έχουνε μάθει να στέκουνε σα κολλημένοι στον δεκαεξάρικο σαν φύλλα ξερόχορτο; άλλοτε λέγαμε πως εκεί πλάι στον αντίπαλο τερματοφύλακα περίμενε ένας μέσος που έτρωγε χώμα, τώρα αυτοί έχουνε τρεις μπεκράκια στο κέντρο που του χτίζουνε βουρκόνερο ο καθένας του. αλήθεια, σε ποιο γήπεδο βλέπετε παιχνίδι σα λίστα προσφοράς του Σούπερ Μάρκετ; εδώ μέσα στα δεκαπέντε χιλιάδες θυμούνται τις εποχές που εκείνος ο άλλος μέσος — πόσο τον λέγανε τώρα — ο τσέχος εκείνος που έτρεχε σα σαΐτα, είχε κι αυτός πολλούς κατασκευαστές γύρω του; όμως εκείνοι οι τρελές ημίχρονες όταν ερχότανε η ανάταση από τη δεξιά πλευρά κι έμπαινε μια κάθετη πάσα στον βραχίονα του κεντρικού επιθετικού; εκείνες τις φορές που οι αντίπαλοι χανότανε στον αέρα επειδή τους έκανες σα δίνεις εκκλησιασμό; τώρα για τρία χρόνια οι τρεις κατασκευαστές στέκουνε σα αγάλματα πάνω από τη μισή περιοχή κι αναρωτιέστε γιατί δεν τρίβεται η μπάλα μέσα στο κέντρο σα σακούλι με αλεύρι; εκείνοι οι ίδιοι παίκτες που στα παλιά σηκώνανε το κεφάλι κι έβλεπαν έναν χώρο ανοιχτό σα πλατεία στις τρεις η ώρα το απόγευμα τώρα κοιτάζουνε μόνο το πόδι του συμπαίκτη τους σα ξέχασαν πως κάποτε υπήρχε κάτι άλλο εκτός από έναν καναπέ με τρεις κουρτίνες; και το περίφημο momentum; όταν στις παλαιότερες εποχές η ομάδα κέρδιζε τρεις συνεχόμενες φορές, την τέταρτη είχε τρεις κίτρινες κάρτες στην πλάτη κι όμως η μπάλα έμπαινε σα ξέφρενο ζώο μέσα στα δίχτυα. τώρα σα σβήνουνε το φως και λένε πως η πρόθεση ήτανε εκεί, όμως ο καθένας ξέρει πως όταν ένας αντίπαλος κλείνει το κέντρο σου σα θηλιά αυτό δεν είναι θέμα «φόρμας» αλλά σχέδιο τρώματος — όπως αυτά τα αβγά των παλικαράδων στο λιμάνι που τρώνε οι άνθρωποι παραμένοντας πάντα ίδια. μπορεί η φιλοσοφία της ομάδας να είναι πως η μπάλα πρέπει να παίζεται σαν πολυτελές αυτοκίνητο στην εθνική οδό· όμως όταν δεν υπάρχει ο οδηγός που βάζει γκάζι σωστά τότε η μπάλα γίνεται σαν τα παλιά φορτηγά μου που γύριζαν γύρω-γύρω στο λιμάνι χωρίς να ξέρουνε προς τα πού. εσείς σαν δημοσιογράφοι του Γκούγκελ βγάζετε βίντεο σκληρής επίθεσης επειδή δείχνουνε ωραίο θέαμα· εμείς εδώ βγάζουμε αυτά που φέρνουν αποτέλεσμα σαν εκείνες τις μεγάλες νίκες επί της ΑΕΚ στο στάδιο Καραϊσκάκη πριν είκοσι χρόνια, όταν η μπάλα μπήκε σα βλήμα μέσα στο δοκάρι κι όμως όλοι ξέραμε πως αυτό ήτανε έργο χρόνου, όχι μιας νύχτας χωρίς φεγγάρι.

Πέντε χρόνια είχαμε πειστεί ότι αυτοί οι τρεις μέσα είναι η ατσάλινη σπονδυλική στήλη της ομάδας — μέχρι που ξαφνικά η σπονδυλική στήλη έγινε σωρός από αποσυνδεδεμένα τμήματα σωλήνων. Αν τρία άτομα κάνουν εβδομήντα σέντες ανά αγώνα χωρίς εκείνο το τελικό χτύπημα, τότε αυτό δεν είναι σχέδιο κατοχής· είναι μια σειρά αυτοσχεδιασμών που αναφέρονται στη μέση μνήμη ενός βίντεο ιταλικού ποδοσφαίρου των 90s. Το τραγικό όμως είναι ότι η ίδια διάταξη αποδίδει εντός έδρας νίκες επειδή εκεί αντιμετωπίζουν ομάδες που ανοίγουν μεγάλους χώρους επειδή ξέρουν πως σου λείπει η βιασύνη προς τη δεύτερη γραμμή — όμως στο Τουμπά βλέπουμε τον ίδιο εαυτό επί τρεις φορές να παρουσιάζει ένα σχήμα χωρίς συμπαγή εισχώρηση στην περιοχή του αντιπάλου. Εκείνοι οι δεκαπέντε χιλιάδες κάθε φορά βρίσκονται μπροστά σε έναν χάρτη μηνυμάτων Agile: όλες οι διαδρομές οδηγούν στην ίδια γωνία όπου κανείς δεν ξέρει τι θα κάνει τελικά. Πού σπάει; Στον χρόνο αντίδρασης αμέσως μετά την πρώτη πάσα στο κέντρο. Εκεί όπου πρέπει να δεις έναν κενό χώρο δέκα μέτρων μεταξύ των δύο κεντρικών αμυντικών του αντιπάλου, εσύ στέλνεις μια πάσα πίσω στον τεχνικό σου που την κρατάει όσο κάποιος άλλος αποφασίζει ότι είναι ώρα για sprint. Την επόμενη φορά ρωτήστε τους τρεις κατασκευαστές πόσοι ελεύθεροι χώροι προέκυψαν στις τρεις ισοπαλίες του Τουμπά — επειδή εκείνος ο αριθμός μόλις έφτασε στο μηδέν. Και όταν δεν υπάρχει χώρος για σουτ εντός περιοχής, όλα γίνονται συναυλίες εκτός της μεγάλης περιοχής σαν κάποιος να στολίζει μια γλάστρα με εκατοντάδες φωτάκια που κανένας δεν ανάβει ποτέ.

Μόλις γύρισα από το βράδυ μου στο Γεντί Κουλέ στη Θεσσαλονίκη — πήγαμε παρέα μ' έναν παλιά συμμαθητή μου που χρόνια κάνει logistics στους λιμένες εδώ κι έχει αγοράσει μερικές φορές εισιτήριο για την Τούμπα μόνο και μόνο για να δει εκείνον τον αγώνα όπου ο ΠΑΟΚ νίκησε την ΠΑΕΤ ΟΦΗ 5-0 πριν από τέσσερα χρόνια. Κατά τη διάρκεια του φαγητού μας πήρε τηλέφωνο ο υπεύθυνος του κλειστού γυμναστηρίου που πάμε τρία χρόνια τώρα, καθώς έπρεπε να κλείσει η αίθουσα επειδή η ομάδα έκανε μεγάλο πλύσιμο στο τάπητα. Ακούστε το πράγμα αλλιώς: εγώ κάθε φορά που γράφω αυτή τη σειρά αναλύσεων ξέρω ότι κάποιοι θα πουν πως τελικά όλα γίνονται επειδή η μπάλα δεν ψήνεται σωστά. Εκείνο όμως το βράδυ σκεφτόμουν κάτι πολύ συγκεκριμένο — όταν ο άνθρωπος μου λέει πως χρειάζεται μεγάλο πλύσιμο επειδή «κάτι έχει μείνει πάνω στον αγωνιστικό χώρο», εμένα μου ήρθε εικόνα πως αυτό συμβαίνει γιατί εκείνοι οι τρεις κατασκευαστές έχουνε πια σφραγίσει το σύστημα τους σαν μια σφραγίδα γαζίας πάνω στην ίδια την περιοχή που πρέπει να γίνεται η ζύμωση του παιχνιδιού. Παρακαλώ δώστε μου λίγο χρόνο γιατί αυτό έχει πολλά επίπεδα. Πρώτον, ο ΠΑΟΚ έχει ξεχάσει πως η κατοχή δεν είναι αυτοσκοπός — αυτή είναι η μεγάλη ντάνα όλων αυτών των σχολίων που βλέπω. Από το 2018 κι έπειτα όταν έφερε αυτούς τους τρεις μέσα οι παίκτες έχουνε μάθει πως η μπάλα πρέπει να «φτιαχτεί» σαν κέικ πριν ακόμη πει κανείς ψωμί. Το πρόβλημα είναι ότι το κέικ τελειώνει πριν καν ανοίξει η πόρτα του φούρνου: έχω δει αυτούς τους τρεις να κάνουν εβδομήντα σέντες σε έναν αγώνα εκεί που άλλοι κάνουν είκοσι ολοκληρωμένες προσπάθειες εντός περιοχής. Αυτοί οι εβδομήντα σέντες γίνονται επειδή η φιλοσοφία τους είναι πως η μπάλα πρέπει να τριβελιστεί σαν σούβλα στον ψητό — αλλά εκείνη η τριβέλωση έχει ένα μοιραίο ελάττωμα: γίνεται πάνω από τη μισή περιοχή του αντιπάλου χωρίς ποτέ να δημιουργηθεί εκείνος ο θύελλα που φέρνει αποτέλεσμα. Ακόμη χειρότερα, όταν οι τρεις αυτοί βρίσκονται τόσο υψηλά, αυτομάτως γίνεται κάτι που ελάχιστοι έχουν σχολιάσει: η ομάδα χάνει την ικανότητα να κάνει back-three κατά την αντίθεση. Όταν χάνουν την μπάλα εκείνοι οι τρεις παίκτες είναι ήδη πάνω από τη γραμμή της μισής περιοχής — σημαίνει πως ο χώρος που μένει πίσω τους είναι ένα γιγαντιαίο κενό σαν το κενό που υπάρχει ανάμεσα στις λέξεις μιας πρότασης όταν κάποιος ξεχάσει τελείως το νόημα της. Κοιτάξτε τώρα τις τρεις ισοπαλίες εκείνες: οι αντίπαλοι τους είχαν πλήρη επισκόπηση του χώρου επειδή εκείνοι είχανε ένα back-four σπασμένο από δύο κενά εκατοντάδων τετραγώνων ανάμεσα στους δύο κεντρικούς αμυντικούς. Τα νούμερα δεν ψεύδονται, όμως δεν αρκούν για να σώσει κανείς εκείνον τον αγώνα στον οποίο η μπάλα έκανε γύρω στις σαράντα σέντες χωρίς ούτε μία προσπάθεια εκτός της μεγάλης περιοχής. Στην ουσία όλοι εκείνοι οι αριθμοί κατοχής (58% έναντι 54% στις νίκες) είναι σαν το γλυκό μιας γιαγιάς που ξέρει να το φτιάχνει ωραίο, όμως όταν το σερβίρεις στους δικούς σου ανθρώπους εκείνοι αργούν τόσο να το φάνε που τελικά γίνεται σαν κρύο κουάκερ — όλα φαίνονται ωραία μέχρι τη πρώτη μπουκιά, μετά δεν γίνεται τίποτα. Δεύτερον, εκείνοι οι τρεις κατασκευαστές τους έχουνε γίνει η μεγαλύτερη αυτοσχεδιαστική ομάδα που έχω δει ποτέ — όχι επειδή δεν προσπαθούν, αλλά επειδή έχουνε μετατρέψει το σύστημα τους σα ομάδα jazz μουσικής: αυτοί οι μουσικοί ξέρουν την κλίμακα, μπορούν να παίξουν τη νότα εκεί που θέλουν, όμως εδώ μέσα λείπει εκείνο το ενορχηστρωμένο πισωγύρισμα που φέρνει έκπληξη. Την επόμενη φορά που κάποιος ισχυριστεί ότι «οι κατασκευαστές είναι το σωτήριο εμβόλιο μιας ομάδας», δείξτε του εκείνον τον αγώνα της Γιουβέντους πριν δύο χρόνια όπου είχανε τρεις πολύ τεχνικούς γύρω από τον Πογκμπά κι όμως βγήκανε αποκλεισμένοι από εκείνον τον αγώνα επειδή η μπάλα έμενε εκεί μέσα σαν κολλημένη στη γυάλινη επιφάνεια ενός τραπεζιού slot machine. Τρίτον, φταίει κάτι άλλο — εκείνοι οι τρεις κατασκευαστές δεν έχουνε δημιουργήσει εκείνον τον βραχίονα ο οποίος ξέρει πως όταν η μπάλα φτάνει στις πλάγιες ζώνες πρέπει να ακολουθήσει ένα sprint προς το δεύτερο επίπεδο. Η αριστερή πλευρά τους έχει γίνει η γωνία ενός σπιτιού όπου όλοι μπαίνουν, όμως κανείς δεν ξέρει που πρέπει να βγει από εκεί — ακριβώς όπως εκείνος ο τεράστιος χώρος πίσω από τον τελευταίο αμυντικό της ΑΕΚ όπου στέκονταν ο βραχίονας εκείνης της ομάδας εκείνης της νύχτας στο ΟΑΚΑ. Αντίθετα εδώ η ομάδα μοιάζει σα ομάδα φαντασμάτων που κυκλοφορούν μέσα στο στάδιο σαν χαρακτήρες ενός κόμικ: εκείνοι οι δεκαπέντε χιλιάδες στη Τούμπα μπορεί να βλέπουν τον Κακά Γιακούμπο εκεί στον τελευταίο αγωνιστικό χώρο, όμως εκείνος δεν ξέρει ποτέ ποιος θα του σπάσει τα πόδια επειδή η μπάλα έμεινε εκεί πάνω ξεχασμένη σα τσάντα μου στο αεροδρόμιο. Τι πρέπει να κάνουν; Δεν είναι περίπλοκο — χρειάζεται ένας άνθρωπος εκεί στην άκρη του αγωνιστικού χώρου που όταν βλέπει εκείνον τον τεράστιο κενό εκεί που κάποτε στέκονταν ο Λάμπρου ή ο Σβιλάνοβιτς, εκείνος να μην περιμένει τον συμπαίκτη του να του πει «τώρα». Αυτό δεν σημαίνει πως πρέπει να φύγουν οι τρεις κατασκευαστές — σημαίνει πως πρέπει να φύγει εκείνος ο τρόπος σκέψης όπου η κατοχή είναι θέαμα και η αποτελεσματικότητα είναι τυχαίο γεγονός. Χρειάζεται ένας βραχίονας ο οποίος όταν πάρει την μπάλα στο πλάγιο να ξέρει πως πρέπει να κινηθεί σα σαΐτα — όχι σα τουρίστας που περιμένει οδηγίες. Όπως εκείνο το βράδυ στο Γεντί Κουλέ όταν εκείνος ο φίλος μου μου είπε πως χρειάζεται μεγάλο πλύσιμο επειδή «κάτι έχει μείνει πάνω στον αγωνιστικό χώρο», εγώ τότε του είπα πως εμένα μου φαίνεται πως αυτό το «κάτι» που έχει μείνει πάνω εκεί είναι ακριβώς εκείνο το γεγονός πως η μπάλα δεν ψήνεται εκεί που πρέπει — επειδή εκείνοι που έχουνε βγει στην παραγωγή του παιχνιδιού λείπει εκείνος ο τελικός χειρισμός που κάνει την διαφορά ανάμεσα στο κέικ που φτιάχτηκε ωραία κι εκείνο που καταλήγει σα σκόνη στον φούρνο.