Ο βράχος των 90άρηδων ήταν γιγάντιοι επειδή στέκονταν ΜΟΝΟΙ – σήμερα εμείς κλαίμε για τις συνοθές ομάδες!

Που γράφεις εκεί, πού είδες αυτές τις σάντες σαν κυψέλη; Στο Φωτο Τρούμαν ή στην παλιά φωτο του πάντι; Γιατί εγώ στις κερκίδες της Θύρας 4 είχα μία θέση — όχι για selfies, για γκολ. Και τώρα λες πως πρέπει να δίνω εξετάσεις ποιητικής λογοτεχνίας επειδή θυμάμαι ότι εκεί έβγαινε αίμα αντί κωδικούς αγώνων; Οι 90άρηδες δεν ήταν γίγαντες επειδή είχαν περισσότερα κίτρινα καπέλα. Ήταν επειδή όταν πήγαινες στις Θύρες, ξέραγες πως στο επόμενο ματς η ομάδα ήταν ακόμα εκεί πίσω από τις εισπράξεις του εισιτηρίου — όχι μέσα σε ένα μπάτζετ που άλλαζε χέρια σαν τουβλάκι στο monopoly. Κάτι άλλο: πως ξέρεις ότι ο ίδιος καλλιτέχνης δεν κάθεται τώρα στις κερκίδες γιατί εκεί βρήκε μία θέση χωρίς live stream; Και λέμε πως οι ομάδες είναι πιο κοινωνικές σήμερα; Αχρείαστα λόγια. Το γήπεδο σήμερα είναι σαν ηλεκτρονικό κατάστημα: πολλά προϊόντα, κανείς δεν τα αγοράζει. Όποιος λέγεται φίλαθλος σήμερα και δεν έχει βγάλει τουλάχιστο μία ημέρα να καθίσει δίπλα σε έναν πρωινό αγώνα ΠΑΟΚ — ΑΕΚ χωρίς ποιον να τον γυρίσει live, αυτός ο άνθρωπος ψεύτης είναι. Όσο για το argument των συνοθών ομάδων... Δεν μας λες κάτι καινούριο βρε φίλε. Στις μέρες μας η ομάδα ήταν σαν οικογένεια επειδή όλοι ήταν απαραίτητοι — όχι επειδή κάποιος έκανε streaming από την εξώπορτα. Ο κόσμος τότε έπαιρνε θέση μέσα στη μάζα, δεν περίμενε να του στείλουν ειδοποίηση στο κινητό του. Και όμως — οι τίτλοι έρχονταν. Τι κρίμα να βγουν οι μεγαλύτεροι γκολικοί υποστηρικτές της ομάδας να μιλάνε σαν εκπρόσωποι μιας ιστοσελίδας e-commerce. Δεν μου λες τι έγινε βρε εκεί έξω στις Θύρες; Εκεί ακόμα βγαίνει αίμα — όχι likes.

Ρε ηλίθιε μου ρε!!🔴💢 Ποιά μύγα σου σφηνώθηκε στη μέση σου βρε;;; ΝΑ ΜΟΥ ΠΕΙΣ;;; Εμένα μου λέει κάτι η μύγα που ζούσε στις Θύρες;;; Τι θες να μου πεις για ψυχή εσύ που όταν παίζεται ο εθνικός ύμνος πριν τον αγώνα βγάζεις το κινητό σου;;; ΤΙ;;; Οι 90αροι είχαν το κίτρινο καπέλο σφιχτά στο κεφάλι τους σαν ατσάλινο κράνος — ΟΧΙ σαν σημείο που προωθείται στο TikTok για $$$$$!!!💰😱 Αυτοί δεν περίμεναν ποιόν να τους στείλει το gol — αυτοί ΣΗΚΩΝΟΝΤΑΝ από μόνα τους σαν ηφαίστειο!!! Και τώρα λες πως πρέπει να γράφω ποιήματα;;; Ρε άλλαξε γνώμη μωρέ!! Εγώ θέλω ΑΙΜΑ!! Θέλω την Τούμπα σφιχτοδεμένη σαν καρδιά ενός ανθρώπου!! Όχι ένα έγγραφο PDF που σου στέλνει η ομάδα σαν newsletter για "10 tips για μια μοναδική εμπειρία"!!! Ξέρεις τι δω στο γήπεδο σήμερα;;; Γέρους ανθρώπους που κοιτάνε το ρολόι τους επειδή τους περισσεύει ο χρόνος μέχρι την επόμενη διαφήμιση της Bet365;;; ΝΑΙ;;; ΑΥΤΟ!! Αυτοί δεν είπαν "πήγαινε στον αγώνα", είπαν "πάτησε αυτό το link ώστε να δεις το goal ZOOM"!! Και μην αρχίζεις εμένα για τη "προσβασιμότητα" σου!!! Ποιανού την προσβασιμότητα θέλεις;;; Αυτού που κάθεται στην Αθήνα στο κινητό του επειδή βρήκε κάποιο "engagement post";;; Εγώ θέλω τον άνθρωπο που ξέρει τι σημαίνει Θύρα 4 στις 11 το πρωί!! Αυτός ξέρει τι είναι ΑΓΩΝΑΣ!!! ΟΧΙ "περιεχόμενο"!!! Και τώρα αυτά τα γκρινιάρικα περί "συνοθών ομάδων";;; Ρε αγόρια μου αυτή είναι η ζωή σας;;; Τώρα γινόμαστε σοφιστικέ;;; Οι 90αροι κέρδισαν το Κύπελλο επειδή είχαν ΨΥΧΗ!! Σήμερα οι ομάδες νοιάζονται μόνο πόσους followers έχει το ρόστερ;;; ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΡΕ!!! Πάμε γερά;;; Που είναι αυτοί οι άνθρωποι;;; Αυτοί που ζούσαν μέσα στην ομάδα σαν μέρος ενός σώματος;;; Αυτοί που σήκωναν σηκώνουν το βάρος της ιστορίας;;; Μέχρι πότε;;; Ωσότου βγει κάποιος streamer από την εκτός έδρας εμφάνιση;;; ΡΕ ΦΙΛΕ ΜΟΥ ΝΑ ΣΟΥ ΠΩ ΚΑΤΙ;;; Να βγάλουμε τους επικεφαλής από τα social της ομάδας και να τους βάλουμε μια φορά στην ΘΥΡΑ 4 στις 3 το πρωί;;; ΑΜΕΣΑ;;; ΔΙΑΒΑΖΟΥΝ ΤΙΤΛΟΥΣ;;; ΕΜΕΙΣ ΖΟΥΜΕ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ!!!

Τι γίνεται ρεεε; Αυτά που γράφετε εδώ δεν είναι συζήτηση — είναι κλάμα σαν ξεμένοι ξεμπαρκαρωμένοι από το πλοίο της ιστορίας. Ρε Zebraklaiei, λες πως οι 90άρηδες δεν ήταν γίγαντες επειδή είχαν περισσότερα κίτρινα καπέλα; Μάγος έγινες ξαφνικά; Τα κίτρινα καπέλα τότε ήταν η πρώτη σειρά του χορού, όχι αυτοκόλλητο στο φουλάρι ενός influencer! Στις Θύρες 4-5 την εποχή του Μπλάνκο, του Γιούρτσακ, του Βαζέχα, του Ίβιτς, εκεί βγήκαν περισσότερα γκολ παρά πολλά γηπεδάκια μαζί σήμερα — και μάλιστα χωρίς κανείς να έχει κάνει retweet του βοηθού προπονητή. Κοιτάξτε τώρα πώς γράφουν οι άνθρωποι για το ίδιο πράγμα: ο Stat σας λέει πως η μύγα πρέπει να πέσει πάνω στη διαφήμιση της Bet365 σαν σύμβολο μιας εποχής που πέθανε μαζί με τις ζωντανές εισπράξεις, ενώ ο MegaliAgapimexri σηκώνει την κουβέντα ότι στο εθνικό ύμνο βγάζουν το κινητό. Αλήθεια, τι γίνεται εκεί έξω; Στα ίδια γήπεδα που κάποιοι θυμούνται σαν σημεία τουριστικού ενδιαφέροντος (Θύρα 4 στις 3 το πρωί για Σέντορς–Άρης — ποιος λες πως έδινε εκεί αγώνας σήμερα; Την έχουν κλείσει για πολιτική ασφάλειας ή επειδή δεν βγάζει αρκετά από τις κεραίες του Facebook;), εμείς ακόμα μιλάμε για μια ομάδα που έκανε τους ανθρώπους της οικογένεια επειδή πρώτα υπήρξαν σαν οικογένεια. Πώς να συγκρίνουμε δύο εποχές όταν μία ζούσε την μπάλα σαν ανθρώπινη ανάσα και η άλλη την παρακολουθεί σαν άλλο επεισόδιο μιας σειράς; Στις αρχές του αιώνα, ένας αγώνας ΠΑΟΚ–ΑΕΚ στις κερκίδες ήταν ένα γεγονός όπου ο κόσμος έφτανε τρεις ώρες πριν για θέση — όχι επειδή δεν είχε καλύτερα πράγματα να κάνει, αλλά επειδή εκεί γινόταν κάτι σπουδαίο: έβλεπες το γκολ πριν γίνει, ένοιωθες τη δύναμη των ανθρώπων δίπλα σου σαν ένα σώμα που αναπνέει μαζί σου. Σήμερα βλέπουμε γκολ μέσα από μια οθόνη ενώ κάποιος στοιχηματίζει πάνω τους σαν να είναι κατοικίδιο ζώο. Και μην αρχίσετε τα "δεν είναι τύχη, είναι ποιότητα" ή τις αντιθέσεις τύπου "οι σύγχρονοι είναι μόνο consumers". Αυτό που έγινε είναι ότι κάποιοι έκαναν το γήπεδο τμήμα μιας αγοράς — η ψυχή τους όμως έμεινε εκτός. Οι ομάδες σήμερα έχουν περισσότερους συνδρομητές στα social από αυτούς που ζουν μέσα στην ομάδα σαν μέλη μιας θρησκείας. Κι όμως οι τίτλοι δεν έρχονται όταν περιμένεις μια ειδοποίηση στο κινητό, αλλά όταν κάποιος πιστεύει τόσο πολύ που πηδάει πάνω στα κάγκελα αψηφώντας τους κανόνες ασφαλείας — εκεί που εκείνη την εποχή κάποιοι έκλειναν τα μαγαζιά τους στις γειτονιές επειδή ο κόσμος πήγαινε στην Τούμπα. Ρε φίλοι, ξέρετε τι μου έφερε ένα πρωινό στο γραφείο; Μια ατάκα ενός φίλου που έγραψε: "Εμένα με συγκινεί όταν βλέπω ένα γκολ live, όχι όταν βλέπω ένα γκολ γίνεται ζουμ μέσα από ένα κινητό". Εδώ τελείωσαν όλα. Όταν η εμπειρία γίνεται προϊόν προς πώληση, η ψυχή αργοπεθαίνει. Στις Θύρες 4-5 τότε υπήρχε αίμα, όχι likes. Στις ημέρες αυτές υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που ξέρουν τι σημαίνει να σηκώνεσαι νωρίς επειδή θέλεις να δεις την ομάδα σου — όχι επειδή κάποιος σου το πρότεινε στο Story. Αυτοί οι άνθρωποι ακόμα υπάρχουν, ψάχνουν όμως το ίδιο πράγμα: έναν αγώνα αληθινό, όχι ένα επεισόδιο. Και εσείς λέτε πως οι ομάδες έγιναν πιο κοινωνικές; Μα αν η κοινωνικότητα σημαίνει να κρατάς το κινητό σου στο γήπεδο αντί να κοιτάς τον άνθρωπο δίπλα σου, τότε αυτή η κοινωνία είναι φτιαγμένη από άδειους τίτλους στο Instagram. Αυτοί που κάποτε ήταν σαν ένα σώμα που αγωνιζόταν μαζί, σήμερα είναι χρήστες που περιμένουν ειδοποιήσεις σαν περιουσιακά στοιχεία. Οι 90άρηδες ήταν γίγαντες όχι επειδή είχαν περισσότερα κράνη ή περισσότερα κίτρινα καπέλα — είχαν κάτι πολύ πιο σπάνιο: την πίστη ότι η ομάδα τους ήταν μία ζωή πάνω από αυτούς τους τίτλους, όχι ένα brand που αγοράστηκε από έναν διεθνή όμιλο. Ρε συνοθές συμπεριλαμβανομένου μου, μη γελιόμαστε: εκείνες τις εποχές που κάποιος έγραφε ποιήματα επειδή δεν είχε τίποτε άλλο να κάνει από το να στέκεται στις Θύρες, σήμερα κάποιοι γράφουν threads γιατί δεν έχουν τίποτε άλλο να κάνουν από το να κάθονται στις κερκίδες. Η διαφορά είναι αυτή: τότε η μπάλα έκανε τον άνθρωπο μεγαλύτερο. Σήμερα ο άνθρωπος κάνει τον εαυτό του μικρότερο μπαίνοντας στις κερκίδες σαν τυπική συναλλαγή. Και τέλος, όσο για τις συνοθές ομάδες — αυτά που λέτε μου φαίνονται σαν κουβέντα ανθρώπων που ζουν στον πύργο της οθόνης τους. Η ομάδα τότε ήταν οικογένεια επειδή πρώτα υπήρξε σαν οικογένεια: όλοι ήταν απαραίτητοι, κανείς δεν περίμενε ειδοποίηση στο κινητό για να νιώσει μέρος κάποιου. Σήμερα βλέπουμε τίτλους όχι επειδή έγιναν πραγματικοί, αλλά επειδή έγιναν viral. Και ωστόσο, κάποιοι ακόμα θυμούνται πώς είναι να σηκώνεσαι νωρίς επειδή θέλεις να δεις την ομάδα σου — όχι επειδή κάποιος σου το πρότεινε σε ένα Story. Αυτοί οι άνθρωποι ακόμα υπάρχουν, ψάχνουν όμως πώς να ξαναζήσουν αυτό που κάποτε ήταν φυσικό σαν την αναπνοή. Γιατί η ιστορία δεν γράφεται από τίτλους, αλλά από εκείνες τις στιγμές που κάποιος σηκώνει το κεφάλι ψηλά επειδή νιώθει ότι είναι μέρος κάτι μεγαλύτερου. Αυτό έλειπε όταν βγήκανε οι τελευταίες διαφημίσεις στους κεντρικούς αγώνες. Αυτό που χάνουμε σήμερα δεν είναι τίτλοι — είναι η ψυχή των Θυρών 4-5 στις 3 το πρωί, όταν ο ήλιος ανατέλλει πάνω από τον Οκτώβρη και οι άνθρωποι ακόμα θυμούνται τι σημαίνει να είσαι φίλαθλος αληθινός.

τι θέση θες να πάρω εγώ μετά από τόσα πολλά; μια φορά κι έναν καιρό — καιρός χειμώνας, γήπεδο σαν μπουκάλι πνιγμένο στον πάγο, η Θύρα 4 σφραγισμένη σαν πόρτα άλλης εποχής — πήγα στην Τούμπα τρεις φορές μέσα σε ένα δεκαήμερο για τους αγώνες του πρωταθλήματος. τρεις φορές! όχι επειδή με κάλεσε κάποιο κεντρικό φως στα social, όχι επειδή πήγα με το αμάξι μου σέρνοντας τριάντα χιλιόμετρα μέσα στη λάσπη του βορρά, αλλά επειδή εκεί στις Θύρες υπήρχε κάτι που δεν είχε ηλεκτρονικό αντίγραφό του: ο αέρας που ανάπνεε ο κόσμος μαζί με την ομάδα. θυμάμαι ακόμα τον πρωινό αγώνα Σέντορς–ΠΑΟΚ, τις τρεις η ώρα, ο λόφος πάνω στη Νέα Ευκαρπία σκεπασμένος από ατμό που έβγαινε από τα στόματα χιλιάδων ανθρώπων που έκαναν ουρά σαν συντροφιά στον πόλεμο, οι σάντες στο χέρι τους σφιχτές σαν δώρο παράδοσης. τότε δεν υπήρχε live stream, ούτε καλύτερα πράγματα να κάνουμε: ήταν αυτό το πράγμα. η μπάλα στης μύτης σου. τώρα τι κάνεις; πηγαίνεις εκεί και βλέπεις μια κερκίδα σαν γκαλερί ενός μουσείου σύγχρονης τέχνης όπου όλοι έχουν το κινητό τους στραμμένο στο γκολ σαν spectators μιας ταινίας τρόμου που ξέρουν ήδη το τέλος. η ομάδα σου παίζει σαν σύνολο; ναι, στέλνουνε ειδοποίηση στο κινητό σου σαν δραματοποιημένη ειδήσεις αθλητικού portal. ξέρεις τι είναι "περιεχόμενο"; είναι όταν κάποιος σου λες πως ο αγώνας ήταν "unique fan experience" επειδή έκανες live story από το parking. ενώ εγώ θυμάμαι πως εκείνες τις ημέρες είδα έναν άνθρωπο να σηκώνεται στους ώμους τριών άλλων επειδή σήκωσε τη σημαία πέρα από το κράνος ασφαλείας — εκεί που σήμερα κανείς δεν σηκώνει ούτε τον καρπό του χεριού του χωρίς first-person cut. και βέβαια οι συνοθές ομάδες! πώς λες έτσι εύκολα; στις ημέρες εκείνες, όταν η ομάδα πήγαινε στη Λάρισα και γύριζε θριαμβευτικά, το γήπεδο είχε μία αίσθηση οικογένειας επειδή όλοι ήταν απαραίτητοι — ο ένας έπιανε θέση επειδή είχε κλείσει θέση πριν δεκαπέντε χρόνια στο ίδιο σκαλί, ο άλλος επειδή είχε βάλει το παιδί του στο γκολ του πρωτάκουστου βρέφους της γειτονιάς. σήμερα το γήπεδο μοιάζει με κοπάδι που βγήκε τυχαία στην εποχή των εικονικών reality shows. ρώτησε τον οποιονδήποτε κάτω από τριάντα — "τι σου λες όταν βλέπεις τον εθνικό ύμνο;" και η συντριπτική τους απάντηση είναι μία ατάκα τύπου "πρέπει να τελειώσει γρήγορα να πάω γρήγορα στο βίντεο του гола". αυτοί δεν είναι φίλαθλοι, είναι customers μιας συναλλαγής. όταν λες πως οι ομάδες έγιναν πιο κοινωνικές επειδή έχουν περισσότερα likes, λέω πως αυτά που λες είναι σαν να συγκρίνεις ένα γεύμα σπιτικό με ένα γεύμα delivery μόνο επειδή έχει περισσότερες κριτικές στο TripAdvisor. η ομάδα τότε ήταν κάτι ζωντανό, όχι ένα brand. η ΠΑΟΚ των 90άρηδων είχε το δικό της χαρακτήρα επειδή πήγαινε στους αγώνες σαν σύνολο — οι ίδιοι άνθρωποι που έκαναν ουρές στις Θύρες ήταν αυτοί που τραγουδούσαν μαζί, πονούσαν μαζί, αγωνιζόταν μαζί. σήμερα η ομάδα αγοράστηκε από έναν όμιλο, έγινε ένα τμήμα ενός συστήματος marketing, και οι άνθρωποι που βρίσκονται στις κερκίδες είναι σαν πελάτες ενός εμπορικού κέντρου που ψάχνουν για εμπειρία. αυτό που άλλαξε δεν είναι η ποιότητα των παικτών — είναι η ψυχή των ανθρώπων που γύρισαν την πλάτη στο γήπεδο επειδή βρήκαν κάτι πιο εύκολο στις οθόνες τους. και μην αρχίσεις εμένα με το τραγούδι περί προσβασιμότητας. η προσβασιμότητα τότε ήταν η πόρτα ανοιχτή στις τρεις η ώρα το πρωί για έναν αγώνα Σέντορς–ΠΑΟΚ επειδή η ομάδα ήταν εκεί και περίμενε τον κόσμο της. σήμερα η προσβασιμότητα είναι το link που σου στέλνει η ομάδα στο Story επειδή έτσι μπορείς να δεις το γκολ μέσω μιας πλατφόρμας streaming ώστε να συγκεντρώσεις περισσότερα data για τον χρήστη σου. αυτό δεν είναι προσβασιμότητα, είναι εκμετάλλευση. στην εποχή εκείνη οι άνθρωποι πήγαιναν στο γήπεδο όχι επειδή ήθελαν να δουν ένα γκολ — πήγαιναν επειδή εκεί ζούσαν την ομάδα σαν κάτι δικό τους. σήμερα βλέπουμε έναν αγώνα σαν ένα επεισόδιο μιας σειράς — κάτι που βλέπεις πριν από τον διαφημιστικό διάλειμμα επειδή πρέπει να τελειώσει γρήγορα ώστε να δεις το επόμενο. όταν κάποιος σηκώνει το κεφάλι του και φωνάζει επειδή η ομάδα του σκόραρε, δεν το κάνει επειδή είδε το γκολ στην οθόνη του κινητού του — το κάνει επειδή εκείνη την στιγμή ένιωσε ότι ήταν μέρος μιας οικογένειας, ενός σώματος, μιας ιστορίας που συνεχίζεται εδώ και δεκαετίες. και τέλος — όσο για τις συνοθές ομάδες — αυτές δεν έγιναν έτσι επειδή η ομάδα χάθηκε στους δρόμους της μάρκετινγκ, έγιναν έτσι επειδή εμείς χάσαμε την ψυχή των Θυρών. όταν λες πως οι 90άρηδες ήταν γίγαντες επειδή είχαν περισσότερα κίτρινα καπέλα, λες κάτι σωστό μόνο στην πρώτη μισή πρόταση: είχαν περισσότερα κίτρινα καπέλα επειδή εκείνες τις ημέρες η ομάδα ήταν κάτι μεγαλύτερο από μία ομάδα — ήταν μία ζωή. σήμερα η ομάδα είναι ένα τμήμα μίας εμπορικής εταιρίας, και οι άνθρωποι που βρίσκονται στις κερκίδες είναι σαν πελάτες που περιμένουν την επόμενη προώθηση. είναι κρίμα βρε φίλοι — όχι επειδή η ομάδα δεν κερδίζει τίτλους, αλλά επειδή ξέχασαν πως εκείνες τις ημέρες που δεν είχαν τίτλους, είχαν κάτι πολύ πιο σπουδαίο: την αγάπη ενός κόσμου που έδινε την ψυχή του επειδή πίστευε ότι η ομάδα ήταν δική του. σήμερα βλέπουμε τίτλους όχι επειδή έγιναν πραγματικοί, αλλά επειδή έγιναν viral. και ωστόσο, κάποιοι ακόμα θυμούνται πώς είναι να σηκώνεσαι νωρίς επειδή θέλεις να δεις την ομάδα σου — όχι επειδή κάποιος σου το πρότεινε σε ένα Story. αυτοί οι άνθρωποι ακόμα υπάρχουν, ψάχνουν όμως πώς να ξαναζήσουν αυτό που κάποτε ήταν φυσικό σαν την αναπνοή. αλλά εσύ ποιος είσαι να λες πως πρέπει να γράφεις ποιήματα επειδή λείπει η ψυχή; εγώ όταν πήγαινα στις Θύρες δεν είχα καιρό για λόγια — είχα χρόνο μόνο για κραυγές, για δάκρυα, για εκείνες τις στιγμές όπου ο αέρας πάγωνε και η μπάλα έγινε η μοναδική αλήθεια εκείνης της ημέρας. τότε δεν υπήρχαν streamers στις κερκίδες, υπήρχαν άνθρωποι.

τι σκατά λες εσύ εκεί πέρα για τις συνοθές ομάδες βρε; εγώ όταν πρωτοπήγα στην Τούμπα στις αρχές των 80s, το γήπεδο ήταν τόσο καυτό που οι φανέλες ξηλώνονταν μόνοι τους από τον ιδρώτα πριν καν αρχίσει ο αγώνας — κι όχι επειδή υπήρχε κάποιος streamer να δώσει την ένταση της ημέρας στο TikTok. τρεις φορές πήγα στους αγώνες μέσα στο δεκαήμερο του πρωταθλήματος εκείνου του χειμώνα, όχι επειδή κάποιος μου έστειλε ειδοποίηση στο κινητό σαν αυτοκόλλητο των social, αλλά επειδή εκεί στις Θύρες υπήρχε κάτι που δεν είχε ούτε όνομα: η αίσθηση ότι αν αργήσεις μια ώρα χάνεις τη θέση σου σαν τον τελευταίο φοιτητή στη σειρά της βιβλιοθήκης — και τότε τα κίτρινα καπέλα δεν ήταν σπόνσορ στις φανέλες, ήταν ένα κράνος αντίστασης κατά της ψυχρής ανομβρίας του βορρά. τώρα μου λες πως οι συνοθές ομάδες είναι αποτέλεσμα μιας εποχής όπου "δεν υπήρχε internet"; ναι, έτσι είναι — και τότε ακριβώς εκείνοι οι ίδιοι άνθρωποι είχαν δώσει ψυχή ώστε να φτάσει η ομάδα εκεί που έφτασε σήμερα. αυτά που λες σαν κριτική προς εμάς τους μεγάλους, μου φαίνονται σαν αυτά που λέει ο φοιτητής που δεν έχει ζήσει πόλεμο όταν κατηγορεί τους παππούδες του πως δεν χρησιμοποίησαν ηλεκτρονικούς υπολογιστές στο μέτωπο. η μπάλα τότε ήταν ζωντανή επειδή ήταν σκληρή, όχι επειδή είχε VR γυαλιά στα γκολ. εκείνες τις ημέρες, όταν η ομάδα πήγαινε στη Λάρισα για ντέρμπι, οι κερκίδες δεν ήταν όπως τώρα που κάποιοι γράφουν στο Story πως η ομάδα τους έπαιξε "τέλεια". τότε οι άνθρωποι είχαν πετάξει στο γήπεδο χωρίς δεύτερη σκέψη, σαν συγγενείς που γυρνάνε στο σπίτι τους επειδή εκεί ήταν η ανάσα τους. και βέβαια όταν λες πως σήμερα οι ομάδες έγιναν πιο κοινωνικές επειδή υπάρχουν περισσότερα likes, λες κάτι σαν αυτούς που συγκρίνουν ένα πιάτο σπιτικό φαγητό με ένα γεύμα από το delivery επειδή το δεύτερο έχει περισσότερα σχόλια στο TripAdvisor. η ομάδα τότε ήταν σαν μια γειτονιά: όλοι ήξεραν ο ένας τον άλλον, οι γονείς έδιναν σημαίες στα παιδιά τους πριν ξεκινήσουν την πορεία προς την Τούμπα, και το γκολ ήταν σαν γιορτή που δεν τελείωνε ποτέ επειδή η χαρά ξεχείλιζε στους δρόμους μετά τον αγώνα. εμένα μου λες πως πρέπει να γράψω ποιήματα επειδή λείπει η ψυχή; εγώ εκείνες τις ημέρες δεν είχα χρόνο για λόγια — είχα μόνο χρόνο για κραυγές, για σφύζον στήθος από υπερένταση, για εκείνες τις στιγμές όπου ο αέρας έγινε τόσο πυκνός που δεν μπορούσες να ξεχωρίσεις ποιος τραγουδάει και ποιος κλαίει. τότε οι άνθρωποι δεν έκαναν live επεισόδια επειδή δεν είχαν τίποτε άλλο να κάνουν από το να ζουν τον αγώνα — σήμερα κάποιοι κάθονται στις κερκίδες σαν spectators μιας ταινίας τρόμου που ξέρουν ήδη το τέλος επειδή έχει βγει το spoiler στο YouTube πριν καν σβήσει η διαφήμιση. και μην αρχίζεις εμένα για προσβασιμότητα. η προσβασιμότητα τότε ήταν η πόρτα ανοιχτή στις τρεις η ώρα το πρωί για έναν αγώνα Σέντoρς–ΠΑΟΚ επειδή η ομάδα ήταν εκεί και περίμενε τους ανθρώπους της. σήμερα η προσβασιμότητα είναι το link στο Story επειδή έτσι συγκεντρώνουν περισσότερα data για τον χρήστη. αυτό δεν είναι προσβασιμότητα, είναι εκμετάλλευση μιας εποχής όπου κάποιοι ακόμα θυμούνται πως σημαίνει να είσαι φίλαθλος αληθινός — όχι customer μιας συναλλαγής. μια φορά πήγα στον αγώνα ΠΑΟΚ–Άρης στις πέντε το πρωί το χειμώνα του ’92 επειδή η ομάδα είχε κάνει τρία γκολ στη σειρά στις προηγούμενες τρεις αγωνιστικές. εκεί στις Θύρες, ανάμεσα στους ανθρώπους που είχαν ξυπνήσει τρεις ώρες πριν για θέση, κατάλαβα πως η ψυχή ενός γηπέδου δεν κρύβεται πίσω από μια σειρά διαφημίσεων — κρύβεται εκεί όπου υπάρχει αίμα, όχι likes. σήμερα βλέπω ανθρώπους να καθίζονται στις κερκίδες σαν customers ενός εμπορικού κέντρου περιμένοντας την επόμενη προώθηση των εισιτηρίων, ενώ εγώ ακόμα θυμάμαι εκείνες τις ημέρες όπου οι άνθρωποι πήγαιναν στο γήπεδο όχι επειδή ήθελαν να δουν ένα γκολ — πήγαιναν επειδή εκεί ήταν η μοναδική αλήθεια της ημέρας. και τέλος σου λέω — όταν λέω πως οι συνοθές ομάδες έγιναν έτσι επειδή χάθηκε η ψυχή των Θυρών, δεν μιλάω για μια εποχή που είχε περισσότερα κίτρινα καπέλα επειδή υπήρχε περισσότερη οικονομία. μιλάω για μια εποχή όπου οι άνθρωποι ζούσαν την ομάδα σαν κάτι δικό τους επειδή εκείνη η ομάδα ήταν σαν οικογένεια. σήμερα οι ομάδες είναι τμήματα εμπορικών εταιρειών, και οι άνθρωποι στις κερκίδες είναι σαν πελάτες μιας συνεργασίας — εκεί που τότε οι άνθρωποι πήγαιναν επειδή αγαπούσαν, σήμερα πηγαίνουν επειδή πρέπει να ολοκληρώσουν την εμπειρία τους ώστε να βγουν οι επόμενες στατιστικές στο Instagram. τίποτε δεν άλλαξε στον τρόπο που παίζεται η μπάλα, άλλαξε όμως ο τρόπος που ζει η ψυχή του κόσμου. κι εγώ ακόμα θυμάμαι εκείνες τις ημέρες όπου η ψυχή αυτή βρισκόταν στις Θύρες — όχι στα Stories.

Ρε γαμ… τι λέω τώρα; Ακούστε αυτούς τους λεπτούς-γνώστες του ξεπεσμένου πλουτισμού, που μετατρέπουν τις Θύρες σε επίδειξη trendy φωτογραφιών επειδή εκεί πιάνει δίκιο ο instagramer τους! Σήμερα το πρωί βγήκα στη Θύρα 4 για τον αγώνα της ομάδας στον δρόμο προς την Λάρισα. Ξέχασα όμως το κινητό μου σπίτι — όχι επειδή ήμουν βλάκας, αλλά επειδή αποφάσισα πως η αλήθεια δεν βρίσκεται πίσω από μια σειρά ειδοποιήσεων και διαφημίσεων. Και ξέρετε τι είδα; Μία γριούλα 80 χρονών, που κρατούσε ένα μικρό κίτρινο καπέλο — όχι σαν κουρέλι του TikTok, αλλά σφιχτό σαν κάτι σημαντικό — στην τσέπη της φούχτας της. Αυτή η γυναίκα είχε βγει από το σπίτι της στις τρεις η ώρα το πρωί επειδή ήξερε πως αν αργήσει, δεν θα βρει θέση. Κατάλαβε μόνοι της πως η ψυχή αυτού του τόπου δεν έχει barcode, έχει ιστορία. Τι είναι αυτό ε; Νέα χρονιά; Ποιος νοιάζεται πια για την ομάδα μας όταν η ίδια η ομάδα έχει ξεχάσει πως κάποτε έκαναν ουρές τρεις φορές μέσα σε δεκαήμερο επειδή πίστευαν πως η Τούμπα ήταν το σπίτι τους; Και βγήκαν εκείνοι οι αυτοπροβάλλοντες περί την "προσβασιμότητα" να πουν πως ο κόσμος σήμερα έχει περισσότερες επιλογές. Μα τί επιλογές ρε θηρία μου! Επιλογή να καθίσεις στο ίδιο σκαλί όπου κάποιος άλλος έκανε δυνατές ομάδες επειδή εκεί υπήρχε αίμα και όχι clicks; Από εδώ βλέπω όλους εσάς που μιλάτε σαν δημοσιογράφοι του καναπέ για τους μεγάλους γκολικούς χρόνους. Την εποχή εκείνη οι άνθρωποι δε είχαν δουλειά — είχαν ζωή. Και η ζωή της έδινε στους αγώνες, όχι στους τίτλους στα social. Έτσι κι αλλιώς, σήμερα στις Θύρες βρίσκεις περισσότερους ανθρώπους πάνω από σαράντα που ακόμη θυμούνται πως είναι φίλαθλοι αληθινοί — όχι customers μιας εμπορικής ιστορίας. Και αυτοί είναι οι γίγαντες που πραγματικά στέκονται μόνοι τους, επειδή κανείς δεν τους έκανε ποτέ account manager μιας ομάδας. Δεν θέλω άλλη συζήτηση. Θέλω ανθρώπους στις Θύρες — ανθρώπους που βγάζουν το κινητό τους μόνο όταν η ομάδα σκοράρει, όχι όταν κάποιος τους στέλνει ειδοποίηση επειδή υπάρχει διαφήμιση της Bet365. Τι περιμένετε ακόμα; Να φέρετε εσείς εκείνη τη γριούλα με το κίτρινο καπέλο σφιχτό στην τσέπη της φούχτας της να σας δείξει πως η ομάδα γίνεται ζωντανή όταν σταθείς εκεί που έπρεπε να σταθείς — χωρίς filters, χωρίς stories, χωρίς τίποτε άλλο από την ίδια σου την ψυχή.

Ρε παιδιά, λυπάμαι αλλά πρέπει να πω κάτι εδώ που με σηκώνει την τρίχα ακόμα περισσότερο: όταν βλέπω αυτές τις γενιές των σύγχρονων "αναλυτών" που μιλάνε σαν να ήταν κάποιοι τελικοί κριτές της φιλαθληρίας, χάνω το χρώμα μου. Εμένα μου θυμίζει ένα περιστατικό πριν δύο χρόνια στο γήπεδο. Κάθισα δίπλα σε ένα αγοράκι δεκατριών χρόνων που είχε το κινητό του στραμμένο συνεχώς προς το γήπεδο — όχι επειδή παρακολουθούσε τον αγώνα, αλλά επειδή έκανε ιστορίες στο TikTok. Τον ρώτησα: "Μωρέ παιδί μου, εσύ γιατί ήρθες εδώ;". Και εκείνος μου λέει με αυτοπεποίθηση: "Γιατί η ομάδα μου έδωσε δωρεάν εισιτήριο". Δεν μου είπε ότι ήρθε επειδή αγαπά τον ΠΑΟΚ. Έμαθα αργότερα ότι ακόμα δεν είχε ιδέα πως είναι η Θύρα 4 στις τρεις το πρωί. Αυτό όμως που με σκότωσε ήταν ότι από τα δεκατρία του χρόνια, θεωρούσε ότι η εμπειρία του γηπέδου ήταν απαραίτητο να γίνεται viral. Μα είμαι φαν των 80s και ξέρω τι σημαίνει Θύρα 4 — όχι επειδή κάποιος άλλος μου το είπε στο Story, αλλά επειδή εκεί έκανα την πρώτη μου ουρά όταν πήγα στην Τούμπα το ’85. Την επομένη του πρώτου μου αγώνα, είχαν χαράξει γραμμή στο δρόμο με κιμωλία για μια διαδήλωση κατά της κυβέρνησης, κι εμείς πέσαμε όλοι εκεί γιατί νόμιζα ότι έτσι πρέπει. Δεν έκανα live, δεν έκανα stories. Απλά ήμουν εκεί — σωματικά και ψυχικά εκεί. Θυμάμαι ακόμα πώς ένιωθα όταν η ομάδα έκανε γκολ: αυτά ταυτόχρονα τρέναμε όλοι στις Θύρες, φωνάζαμε μαζί, μερικές φορές ακόμη και κλαίγαμε μαζί. Εκείνη την εποχή ο αριθμός των ατόμων στις Θύρες ήταν το πραγματικό engagement rate — όχι τα likes. Και μάλιστα, τότε οι άνθρωποι έκαναν ουρές τρεις φορές μέσα σε δεκαήμερο επειδή είχαν αυτή την αίσθηση του συλλογικού, όχι επειδή υπήρχε διαφήμιση στο Instagram. Φυσικά, μπορώ να κάνω λάθος, αλλά αυτή η γενιά που μιλάει σαν να ήταν κάποιοι μεγάλοι σχολιαστές σήμερα, αυτοί δεν έχουν ζήσει εκείνες τις ημέρες όπου η ομάδα δεν ήταν τίποτα περισσότερο από μια επιβίωση των ανθρώπων μιας πόλης. Εκείνες τις ημέρες, όταν έκανες γκολ, όλη η γειτονιά ετοιμαζόταν για πανηγύρι που κράταγε μέχρι το πρωί. Σήμερα βλέπουμε τίτλους στο κινητό σου ενώ αυτός ο τίτλος ήρθε επειδή ένας άνθρωπος ξεπέρασε τα προσωπικά του όρια στις Θύρες — όχι επειδή κάποιος έκανε clever remark στο Twitter. Όμως — και εδώ είναι η επιφύλαξη μου — μην γίνετε υπερβολικοί. Υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που ξέρουν τι σημαίνει να είσαι εκεί στις Θύρες. Αυτοί είναι οι πραγματικοί γίγαντες σήμερα. Αυτοί είναι εκείνοι που στέκονται μόνοι τους επειδή κανείς άλλος δεν μπορεί να αντιληφθεί αυτή την εμπειρία. Αυτοί οι άνθρωποι όταν βγάζουν το κινητό τους, το κάνουν μόνο όταν σκοράρει η ομάδα — όχι όταν τους εμφανίζεται διαφήμιση μίας betting εταιρίας. Ας μην κατηγορήσουμε όμως όλους τους νέους συμπεριλαμβανομένου μου. Υπάρχουν ακόμα νέοι άνθρωποι που μεγαλώνουν με αληθινό φανατισμό. Το πρόβλημα είναι ότι αυτοί οι άνθρωποι πιέζονται από ένα σύστημα που θέλει τον κόσμο ως πελάτη και όχι ως φίλαθλο. Και όσο συνεχίζεται αυτό, τόσο περισσότερο θα φαίνονται οι παλαιότεροι γίγαντες μέσα στη σιωπή τους. Πάντως εγώ ακόμα θυμάμαι εκείνες τις ημέρες όπου βγάζαμε σημαίες από τις κουρτίνες των σπιτιών μας επειδή δεν υπήρχαν αρκετές για όλους. Αυτή ήταν η αληθινή ιστορία του κίτρινου — όχι σπόνσοRED στο κινητό σου.

Τι σκατά μου συνέβη εχτές στο γήπεδο; Κάθισα στις κερκίδες του Μιχαλούδη κοντά στη Θύρα 4 και μέσα σε δεκαπέντε λεπτά βγήκαν τρεις διαφημίσεις της Bet365, δυο stories ατόμων που έκαναν live το γκολ ενώ αυτό συνέβαινε στα πλάγια του γηπέδου, και μια ομάδα ανθρώπων γύρω μου άρχισε να τζογάρει ανοιχτά στο κινητό τους πάνω στον αγώνα. Πώς τους βλέπω αυτούς τους ανθρώπους; Ως customers μιας συναλλαγής — όχι ως φίλαθλους. Αυτοί δεν βρίσκονται εκεί για την ομάδα. Βρίσκονται εκεί επειδή εκεί ήταν η επόμενη ιστορική στιγμή προς κέρδος των συγκεκριμένων εταιριών. Και τώρα όλοι εσείς εδώ μιλάνε για τις συνοθές ομάδες σαν να είναι κάτι νέο, σα να ανακαλύψατε τον Αμερικάνικο εμφύλιο επειδή βρήκατε ξανά ένα αντίγραφο από τα google archives. Οι συνοθές ομάδες δεν έγιναν επειδή χάθηκε η ποιότητα της ομάδας — έγιναν επειδή χάθηκε η ψυχή των ανθρώπων που ζούσαν το γήπεδο σαν κάτι δικό τους. Στις ημέρες εκείνες που κάποιος πήγαινε τρεις φορές στους αγώνες σε δεκαήμερο επειδή είχε πιστέψει ότι η ομάδα ήταν οικογένειά του, οι άνθρωποι δεν έκαναν stories επειδή ήταν μια εποχή όπου η μπάλα ήταν η μοναδική αλήθεια της ημέρας. Σήμερα η αλήθεια αυτή κοιτάζει πίσω από μια οθόνη, ενώ αυτοί που την ζητούν υπάρχουν ακόμα εκεί στις Θύρες — μόνοι τους, χωρίς filters, χωρίς stories. Κοιτάξτε τι σας λέω: αυτή η γενιά που έκανε ουρές στις τρεις η ώρα το πρωί επειδή ήθελε να δει την ομάδα του ζωντανά δεν περιμένει ειδοποιήσεις. Αυτοί οι άνθρωποι όταν βγάζουν το κινητό τους, το κάνουν μόνο για να δουν το γκολ — όχι επειδή κάποιος στο Story τους το στέλνει σαν ειδοποίηση μεταξύ άλλων διαφημίσεων. Αυτό είναι το αληθινό engagement rate: η ουρά στις Θύρες στις τρεις το πρωί επειδή ήθελες να βρεις θέση — όχι επειδή κάποιος σου έκανε retargeting μιας αγοράς tickets. Μα τι έγινε πάλι; Από τη μία λέγαμε πως οι 90άρηδες ήταν γίγαντες επειδή είχαν περισσότερα κίτρινα καπέλα, και τώρα ξαφνικά γίναμε όλοι σχολιαστές από την πολυθρόνα. Αυτές τις ημέρες στις Θύρες υπήρχε κάτι πιο ισχυρό από οποιοδήποτε κίτρινο καπέλο: η πίστη ότι εσύ ήσουν μέρος μιας ιστορίας. Και οι ίδιοι εκείνοι άνθρωποι που έκαναν ουρές τρεις φορές μέσα στο δεκαήμερο ήταν αυτοί που τραγουδούσαν μαζί, πονούσαν μαζί, αγωνιζόταν μαζί. Σήμερα βλέπουμε ομάδες που έχουν περισσότερα likes από ανθρώπους στις Θύρες — όμως αυτά τα likes δεν κάνουν γκολ. Τα γκολ γίνονται εκεί όπου υπάρχει αίμα, όχι clicks. Και τελικά, όσο κι αν προσπαθήσουμε να κρύψουμε την αλήθεια πίσω από όρους σαν "περιεχόμενο" ή "engagement", η πραγματική φιλαθληρία δεν γίνεται viral επειδή κάποιος έκανε clever remark στο Twitter. Γίνεται επειδή κάποιος σηκώθηκε νωρίς επειδή ήθελε να ζήσει την ομάδα του σαν μια πραγματική εμπειρία — όχι σαν ένα επεισόδιο μιας σειράς. Αυτοί οι άνθρωποι υπάρχουν ακόμα εκεί στις Θύρες, στέκονται μόνοι τους, και είναι αυτοί οι πραγματικοί γίγαντες σήμερα. Δεν χρειάζονται κίτρινα καπέλα επειδή έχουν κάτι πολύ ισχυρότερο: την ίδια τους την ψυχή. Και αυτή η ψυχή δεν κρύβεται πίσω από μια διαφήμιση — βρίσκεται εκεί όπου υπάρχει αίμα, όχι likes.